Duurzame bosbouw in Zweden

Duurzame bosbouw in Zweden roept regelmatig discussie op. Rijd je door Zweden, dan kom je onderweg uitgestrekte vlaktes tegen waar nauwelijks een boom overeind staat. Wat is hier eigenlijk duurzaam aan? In dit artikel ontdek je hoe de Zweedse bosbouw werkt en waarom de balans tussen ecologie en economie regelmatig onderwerp van discussie is.

Zweden is het land van eindeloze bossen.

Zweden heeft ongeveer 28 miljoen hectare bos. Dat is bijna 7 keer de oppervlakte van Nederland. Ongeveer 70% van het totale oppervlakte aan bos in Zweden wordt gebruikt als productiebos. Alles bij elkaar is dat ongeveer 5 x de oppervlakte van Nederland.

De vraag is nu hoe je dat ecologisch kunt beheren? Een voorbeeld van een duurzaam beheert bos in Nederland is het Kroondomein Het Loo met slechts 10.350 hectare te beheren oppervlakte. Maar aangezien het om 19,6 miljoen hectare productiebos gaat in Zweden is enige uitleg nodig.

Duurzame bosbouw in Zweden werkt zo.

Het uitgangspunt van de Zweedse bosbouw is dat er niet meer hout wordt geoogst dan er jaarlijks bijgroeit. Daardoor blijft de totale houtvoorraad in de Zweedse bossen op lange termijn stabiel of neemt zelfs toe. Dit principe vormt de basis van wat Zweden onder duurzame bosbouw verstaat.

Hout wordt in Zweden gezien als een hernieuwbare grondstof. Over de manier waarop geoogst wordt verschillen de meningen. Voorstanders van houtproductie door duurzaam beheer zien de groei van de Zweedse bossen als bewijs van succes. Critici vinden dat de grootschalige eindkap alsnog ten koste gaat van de biodiversiteit.

De praktijk van bosbouw

Rijd je op vakantie in Zweden langs zo’n kaal perceel, waar voorheen een prachtig bos stond. Bedenk dan dat achter die productie een plan zit. Ongeveer twee derde van het Zweedse productiebos is FSC of PEFC gecertificeerd.

Deze keurmerken stellen eisen aan duurzaam bosbeheer, zoals het beschermen van kwetsbare natuur, aandacht voor biodiversiteit en verantwoord omgaan met bodem en water. Ze verbieden houtkap dus niet, maar schrijven voor onder welke voorwaarden deze mag plaatsvinden.

• Na de oogst wordt het bos hersteld. Op gekapte percelen worden nieuwe bomen geplant of krijgt natuurlijke verjonging de ruimte.
• Tijdens de groei worden zwakke of dicht op elkaar staande bomen verwijderd, zodat de overblijvende bomen beter kunnen uitgroeien.
• Na ongeveer 45 tot 100 jaar wordt een perceel opnieuw geoogst, waarna de cyclus opnieuw begint.

Waarom gaat deze manier van bosbouw ten koste van de biodiversiteit?

Hoewel de Zweedse bosbouw als duurzaam wordt beschouwd, betekent dat niet automatisch dat de biodiversiteit optimaal behouden blijft. Duurzame bosbouw richt zich op het verantwoord produceren van hout. Biodiversiteit draait om het beschermen van een zo groot mogelijke variatie aan planten, dieren en schimmels.

Over de balans tussen deze twee doelen bestaat nog altijd wetenschappelijke en maatschappelijke discussie.

Een natuurlijk bos ontwikkelt zich eeuwenlang zonder ingrijpen. Daardoor ontstaan oude bomen, dood hout en variatie. In productiebossen wordt deze natuurlijke ontwikkeling onderbroken door de houtoogst.

Ondanks maatregelen zoals FSC en PEFC certificering blijft de biodiversiteit daardoor vaak lager dan in ongerepte bossen.

De belangrijkste oorzaken hiervan zijn:

• Minder oude en dode bomen, terwijl veel planten, insecten en vogels daarvan afhankelijk zijn.
• Grootschalige eindkap, waardoor leefgebieden tijdelijk verdwijnen en het bosklimaat verandert.
• Bossen met bomen van dezelfde leeftijd en minder soorten, waardoor de variatie afneemt.

Waarom Zweden vooroploopt in duurzame bosbouw

Zweden loopt voorop in duurzame bosbouw omdat het land al ruim een eeuw werkt met een langetermijnvisie op bosbeheer. Sinds de Bosbouwwet van 1903 geldt dat gekapte bossen opnieuw moeten worden aangeplant en op natuurlijke wijze moeten herstellen.

Hierdoor is de totale houtvoorraad in de Zweedse bossen de afgelopen honderd jaar sterk toegenomen.

Daarnaast combineert Zweden economische houtproductie met duidelijke regels voor natuurbeheer. Hoewel er discussie blijft over de impact van grootschalige eindkap op de biodiversiteit, wordt Zweden internationaal gezien als één van de koplopers op het gebied van verantwoord en duurzaam bosbeheer.

Wat kunnen we leren van Zweden?

De belangrijkste les uit Zweden is dat duurzaam bosbeheer begint met duidelijke regels. In Zweden is bos een maatschappelijke verantwoordelijkheid. Iedere boseigenaar heeft het recht om hout te oogsten, maar daar staan wettelijke verplichtingen tegenover.

Zo moet een gekapt bos altijd opnieuw worden aangeplant of op natuurlijke wijze herstellen. Dat herstel moet binnen drie jaar zijn gestart. Alleen boomsoorten die passen bij de bodem en het klimaat van de locatie mogen hiervoor worden gebruikt.

Het uitgangspunt is eenvoudig: iedere generatie moet een gezond bos doorgeven aan de volgende.

Een bos mag pas worden geoogst wanneer de bomen een minimale leeftijd hebben bereikt. Afhankelijk van de groeiplaats ligt die leeftijd bij naaldbossen tussen 45 en 100 jaar. Daarnaast moeten grote kapvlakten vooraf worden gemeld bij het Zweedse Bosagentschap.

Op grote boseigendommen gelden bovendien maxima voor hoeveel jong bos en kaal terrein tegelijkertijd aanwezig mag zijn. Daarmee probeert Zweden te voorkomen dat grote delen van een landschap in één periode worden gekapt.

Bufferzones langs rivieren en meren moeten blijven bestaan, oude bomen en dood hout moeten worden behouden en kwetsbare leefgebieden moeten worden ontzien. In gebieden waar rendieren grazen, zijn boseigenaren verplicht om overleg te voeren met het lokale Sámi dorp voordat grote kapwerkzaamheden plaatsvinden.

Duurzaam bosbeheer is in Zweden geen vaste waarde, maar een voortdurend proces waarin economische belangen, natuur en maatschappelijke waarden steeds opnieuw met elkaar in balans worden gebracht. Bron: Het Zweedse Bosagentschap

Reis je door Zweden en zie je heuvels waar hout is gekapt? Dan weet je dat daar meestal goed over is nagedacht. Natuurlijk komt het voor dat er illegale kap plaats vindt of dat er gesjoemeld wordt met de regelgeving. Maar de meeste mensen wensen de Zweedse bossen een duurzame toekomst toe.

Meer duurzame reisblogs lezen